कुनै परिणाम छैन
सबै परिणामहरू हेर्नुहोस्
बिरुवा खबर
  • गृहपृष्ठ
  • समाचार
  • प्रदेश समाचार
  • राजनीति
  • विरुवा बिशेष
  • मनोरञ्जन
  • फोटो फिचर
  • खेलकुद
  • अन्तर्राष्ट्रिय
  • अर्थ
  • गृहपृष्ठ
  • समाचार
  • प्रदेश समाचार
  • राजनीति
  • विरुवा बिशेष
  • मनोरञ्जन
  • फोटो फिचर
  • खेलकुद
  • अन्तर्राष्ट्रिय
  • अर्थ
कुनै परिणाम छैन
सबै परिणामहरू हेर्नुहोस्
बिरुवा खबर
कुनै परिणाम छैन
सबै परिणामहरू हेर्नुहोस्

गोरक्ष (गोरख)नाथ बारेमा एक जानकारी

बिरुवा खबर बिरुवा खबर
समाचार, मुख्य समाचार
April 4, 2024
0
SHARES
0
VIEWS
Share on FacebookShare on Twitter

पोखरा  | गोरक्षनाथलाई गोरखनाथ पनि भन्न थालिएकोछ । उनी कहिले जन्मे र कहिले दिवंगत भए त्यसको बारेमा स्पष्ट जानकारी दिने प्रमाण र तथ्य अहिले सम्म प्राप्त हुन सकेका छैनन् । अहिलेसम्म उनी जीवितै रहेको भन्ने किंवदन्ती पनि रहेकोछ । भगवान शिवको अवतारको रुपमा गोरक्षनाथलाई लिईने गरिएकोछ । गोरखनाथ नाथ सम्प्रदाय अन्तर्गतका थिए वा थिएनन् त्यसको पनि स्पष्ट प्रमाण प्राप्त हुन सकेको छैन । गिरी, पुरी, भारती, वन आदि दशनामी सम्प्रदाय अन्तर्गत नाथ सम्प्रदाय रहेको मानिन्छ । गोरखनाथको मुलअधिष्ठान हिमालय प्रान्त रहेको विद्धानहरुको अभिमत रहेकोछ । हिमालय प्रान्त अन्तर्गत कामाख्य क्षेत्र देखी बद्रीकेदार सम्म गोरक्षनाथको विषयमा अनेकौ भनाईहरु रहेकाछन् ।

नाथ सम्प्रदायकोतपोभुमि नेपाल नै हो भनिन्छ । कहिलेकाँही भारतमा पनि गोरक्षनाथ प्रकट हुने चर्चा चल्ने गर्दछन् । मत्स्येन्द्रनाथको आशिर्वादबाट
गोरक्षनाथ प्रकट भएको थिए । उनी अयोनिज अर्थात नजम्मेको भनिएकोछ । मत्स्येन्द्रनाथ शिवको आशिर्वादबाट पृथ्वीमा आएका थिए । भृगु बंशीय ब्राहमण कुलमा सुन्दर वालक भए । नौ वटा सिद्धिबाट नारायण र शिवको इच्छानुसार ति ब्राहमणका घरमा बालकको जन्म भएपछि आमा बाबु दुवै अति हर्षित भए । तर अनिष्टकारक गण्डान्त नक्षत्रमा जन्मेकोले पिताले समुद्रमा फ्याँकिदिए । ति वालकलाई माछाले निल्यो तर शिवको आशिर्वादले माछाको पेटमा उनी जीवितै रहे र त्यही रहेर शिवको तपस्या गरे । शिवको तपस्या गर्दागर्दाै धेरै वर्षहरु विते । समुद्रतटमा भ्रमणको क्रममा शिवले माछाको कोखमा बालकलाई देखे । शिवले माछाको मुखहुदै वाहिर निस्कन भनेपछि उनी बाहिर निस्के । शिवजीको ध्यान गरेको हुनाले उनी शिद्ध र शिवको आशिर्वादबाद मत्स्येन्द्रनाथ भए ।

मत्स्येन्द्रनाथ भिक्षाटनको लागी गाउँ गाउँ पुग्द एकदिन एउटी गृहिणीले खिन्न मुख गरी भिक्षा दिए र मत्स्येन्द्रनाथलाई एकटकले हेरिरहिन् । उनको चिन्तित र खिन्न अनुहार देखेर मत्स्येन्द्रनाथले चिन्तीत र खिन्न हुनुपर्ने कारण सोधे । उनले आँफु पुत्रहिन भएकाले चिन्तित भएको कारण बताईन् । उनको कुरा सुनेपछि मत्स्येन्द्रनाथले खरानीलाई अभिमन्त्रण गरेर लगाउन र खान भनि दिए । सिद्ध त्यहाँबाट गएपछि उनले त्यो खरानी खान र लगाउन विर्सिइन् । एकदिन आफ्नी सखीसँग यसको बारेमा यथार्थता बताईन् । सखीले उनको कुरा सुनेर हाँस्दै कहाँको खरानी खाएर पनि सन्तान उत्पत्ती हुन्छ र भन्दै हस्सिमा उडाईदिईन् । उनले त्यसपछि त्यो खरानीलाई गाईको गोबरमा फ्याँकिदिईन । बाह्र वर्ष पछि सिद्ध धुम्दै फिर्दै त्यही घरमा आएर सन्तानोत्पत्ति सम्बन्धमा सोधे । गृहिणीले यथातथ्य बताएपछि सिद्ध गोबर रहेको (मलखाद) स्थानमा गएर बालकलाई बोलाए । त्यहाँबाट बाह्र वर्षको बालक निस्क्यो । त्यसपछि मत्स्येन्द्रनाथले ती बालकलाई दीक्षा प्रदान गरी शिष्य बनाए । यसरी नै गोरक्षनाथको जन्म भयो भन्ने कहावत् रहेकोछ । नाथ सम्प्रदायमा आदिनाथ, मत्स्येन्द्रनाथ, गोरक्षनाथ आचार्यहरु शिद्ध भए । गोरखनाथका जालन्धरनाथ, कानिफानाथ, चर्परीनाथ, भरतनाथ, शिवनाथ, भतृहरिनाथ, रेवणनाथ र गहिनीनाथ शिष्यहरु भए ।

लिच्छवीकालमा गोरक्षनाथ काठमाण्डौ आए । उनको परिचय नखुलेकोले कसैले चिनेन् र कसैले पनि सम्मान गरेनन् । आँफुलाई कसैले वास्ता नगरेपछि योगीराज क्षुब्ध भए र नागहरुलाई खिचेर आसन वनाई समाधिस्थ भए । त्यसपछि काठमाण्डौमा भयंकर खडेरी प¥यो । विज्ञहरुले तान्त्रिकहरुको सहारा लिई बास्ताविकता बुझ्न खोजे । तान्त्रिकहरुले गहन अन्वेषण गर्दा एउटा योगी नागहरुलाई खिचेर आशन बनाई तपस्यारत रहेकोले नागहरुको मुक्ति नभएसंम्म वर्षा नहुने, योगीको तपस्या भंग नभएसंम्म समाधिबाट उनी नउठ्ने र नागहरु पनि स्वतन्त्र नहुने थाहा भयो । तपस्वीलाई बलपूर्वक तपभंग गर्न नहुने र उनको गुरुलाई त्यहाँ ल्याईएको खण्डमा गुरुको सम्मानमा उठेपछि नागहरु स्वतन्त्र हुन पाउने तव मात्र वर्षा हुने संभावना देखेर गुरुको पहिचान र वासस्थानको खोजी गर्न थालियो । गोरक्षनाथको गुरु मत्स्येन्द्रनाथ कामाख्यादेशमा रहेको थाहा लागेपछि त्यहाँ गएर अनुनय विनय गरी मत्स्येन्द्रनाथलाई काठमाण्डौ ल्याइयो । गुरुको आगमन भएपछि गोरक्षनाथ उठे, त्यसपछि नागहरु स्वतन्त्र भए । काठमाण्डौमा वर्षा शुरु भयो ।

त्यसैवेला देखी काठमाण्डौ उपत्यकामा प्रतिवर्ष रातो मत्स्येन्द्रनाथ र सेतो मत्स्येन्द्रनाथको रथयात्राको प्रचलन भएको भनाई रहेकोछ । नेपालका विभिन्न स्थानहरु गोरखा, दाङ, जुम्ला, पाल्पा पशुपती क्षेत्रकोश्लेषमान्तक वनमा गोरक्षनाथका प्रसिद्ध पीठहरु रहेकाछन् । चौध भन्दा अधिक जिल्लाहरुमा गोरक्षनाथका पीठहरु रहेकाछन् । दाङ जिल्लामा रहेको पीठमा तेह्रसय वर्षको इतिहास उपलब्ध भएकोछ । जुम्ला जिल्लाको चन्द्रनाथ पीठमा पन्द्रसय वर्ष पुरानो इतिहाँस उपलब्ध भएकोछ । दाङ जिल्लाको नाथ मन्दिरबाट प्रसाद लिएर भारतको पाटनादेवी यात्रा चल्दछ । गोरक्षपुरका महन्तलाई ल्याएर दाङ जिल्लामा स्वागत गरी गुरु मान्ने गरिन्छ ।

नेपालका पिठहरु मध्ये गोरखाको पीठ प्रधान मानिन्छ । नाथको अर्थ तिनै लोकको आदिरुप भन्ने हो । जसले ताप हरण गर्दछ, भोग र मोक्ष आदि ऐश्वर्यहरु वितरण गर्दछ, आाशिष दिन्छ त्यसलाई नाथ भनिन्छ । गोरक्षनाथद्धारा बाह्रवटा शाखाहरु प्रतिपादन भएका र तिनिहरु सत्यनाथ, धर्मनाथ, रामपन्थ, नटेश्वरी, कल्हण, कपिलानी, बैरागी माननाथ, आईपन्थ, पागलपन्थ, ध्वजपन्थ र गंगानाथ रहेकाछन् । नाथ सम्प्रदायमा ८४ सिद्धहरु रहेकाछन् । तिनिहरु सम्माननीय पूजनीय, स्मरणीय मानिन्छन् । नाथहरुले निवृत्त मार्ग अनुशरण गर्दछन् । गृहस्थहरुले प्रवृत्ति मार्ग अनुशरण गर्दछन् । नाथको घर र आश्रम दुवै हुँदैन । यिनिहरु यायावरी मानिन्छन् । यिनिहरुको साहित्यहरुको संरक्षण विकास र प्रचारप्रसार भएको पाईदैन । योगी नरहरीनाथ द्धारा गोरक्ष सहित्यको संकलन कार्य भएको थियो । तिनिहरुमा सिद्धसिद्धान्त पद्धती अनन्य मानिन्छ । यो ग्रन्थमा ६ अध्याय रहेकाछन् ।

गोरक्ष संहिता, योगप्रदीपीका, हठयोगदीपिका आदि नाथ सम्प्रदायका ग्रन्थहरु रहेकाछन् । नाथ परम्परामा अनेक सम्प्रदायहरु रहेकाछन् । तिनिहरुलाई गोरक्षनाथले समन्वय गरेकाछन् । उनले द्वैत अद्वैत विलक्षण वादको स्थापना गरे । नेपाल र भारतमा अनेकौ सम्प्रदायमा नाथ परम्पराको प्रभाव देखिन्छ । नाथ सम्प्रदायमा जातीय प्रथा छैन । जसले पनि दिक्षा ग्रहण गर्न सक्छन् । जात र लिंगको भेद छैन । सवै वर्ण र जातमा समानता छ । बुद्ध समानजाती धर्मका प्रतिपादक हुन । नाथ सम्प्रदाय समन्वयात्मक, सुधारात्मक, क्रान्तिकारी र उपदेशी मानिन्छ । ८ वर्षमा बालकलाई उपदेश दिइन्छ । ब्राहमणको ब्रतबन्ध गरे जस्तै गोरक्षनाथले यज्ञपरम्परा र धुनी परम्परा स्थापित गरे । बज्रयानी परम्परामा गोरक्षचिन्तनको संमिश्रण पाईन्छ । नाथहरु अवर्णनीय, अकल्पनिय, अनाथनन्ता र अलख निरन्जन मानिन्छन् । ध्यान र चिन्तन गरी त्यस्तै स्वरुप धारण गर्दछन् ।

यो समाचार पढेर कस्तो लाग्यो?


प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्:-

सम्बन्धित समाचारहरु

पुनः हितकाजी गुरुङ तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रीय अध्यक्षमा निर्वाचित, महासचिवमा अर्जुन गुरुङ

October 5, 2026

रास्वपा बिरुवा गाउँपालिकाको सम्पर्क विभाग गठन, संयोजकमा पूर्ण वाग्ले

October 5, 2026

पोखरा–२८ मा देउवा पक्षको वडा अधिवेशन सम्पन्न, शम्भु पाण्डे सभापतिमा सर्वसम्मत

October 4, 2026

चिउली पाचे तमु समाजद्वारा प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा १२ लाख बढी सहयोग

October 2, 2026

रसुवाका बाढीपहिरो प्रभावितका लागि उल्लेरी समाज कास्की, पोखरा र उल्लेरी समाज यूकेद्वारा चार लाखभन्दा बढी हस्तान्तरण

September 30, 2026

नवौं बडा दशैं लुम्रे उत्सव–२०८३ को तयारी तीव्रः “लुम्रे गाउँ चिनारी गीत”को छायांकन मुख्य आकर्षण हुने

September 26, 2026

सर्वाधिक पढिएका

समाचार

पुनः हितकाजी गुरुङ तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रीय अध्यक्षमा निर्वाचित, महासचिवमा अर्जुन गुरुङ

October 5, 2026
समाचार

रास्वपा बिरुवा गाउँपालिकाको सम्पर्क विभाग गठन, संयोजकमा पूर्ण वाग्ले

October 5, 2026
समाचार

पोखरा–२८ मा देउवा पक्षको वडा अधिवेशन सम्पन्न, शम्भु पाण्डे सभापतिमा सर्वसम्मत

October 4, 2026
समाचार

चिउली पाचे तमु समाजद्वारा प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा १२ लाख बढी सहयोग

October 2, 2026
समाचार

रसुवाका बाढीपहिरो प्रभावितका लागि उल्लेरी समाज कास्की, पोखरा र उल्लेरी समाज यूकेद्वारा चार लाखभन्दा बढी हस्तान्तरण

September 30, 2026
समाचार

नवौं बडा दशैं लुम्रे उत्सव–२०८३ को तयारी तीव्रः “लुम्रे गाउँ चिनारी गीत”को छायांकन मुख्य आकर्षण हुने

September 26, 2026

ताजा समाचार

पुनः हितकाजी गुरुङ तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रीय अध्यक्षमा निर्वाचित, महासचिवमा अर्जुन गुरुङ

बिरुवा खबर
October 5, 2026
0

रास्वपा बिरुवा गाउँपालिकाको सम्पर्क विभाग गठन, संयोजकमा पूर्ण वाग्ले

बिरुवा खबर
October 5, 2026
0

पोखरा–२८ मा देउवा पक्षको वडा अधिवेशन सम्पन्न, शम्भु पाण्डे सभापतिमा सर्वसम्मत

बिरुवा खबर
October 4, 2026
0

चिउली पाचे तमु समाजद्वारा प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा १२ लाख बढी सहयोग

बिरुवा खबर
October 2, 2026
0

H.G. Digital Multimedia 
Pokhara, Gandaki, Nepal
Company Registrar No: 283606/078/079
D.o.I & B. Regd: 3707-2079/80
Press Council Nepal Regd No.: 3864

  • Email: [email protected]
  • Phone: 9846227620, 9817172783
  • Company Regd. No.: 283606/078/079

Our Team

Chairman
: Hum Bahadur Gurung
Founder/Editor
: Gir Bahadur KC
Founder/Reporter
: Resham Raj Rana
Editor-in-Chief
: Til Bahadur Gurung

: Nom Raj Gurung
Sub. Editor
: Bishnu Prasad Gurung
Reporter
: Redesh Sunar


  • गृहपृष्ठ
  • समाचार
  • प्रदेश समाचार
  • राजनीति
  • विरुवा बिशेष
  • मनोरञ्जन
  • फोटो फिचर
  • खेलकुद
  • अन्तर्राष्ट्रिय
  • अर्थ
  • गृहपृष्ठ
  • समाचार
  • प्रदेश समाचार
  • राजनीति
  • विरुवा बिशेष
  • मनोरञ्जन
  • फोटो फिचर
  • खेलकुद
  • अन्तर्राष्ट्रिय
  • अर्थ

कुनै सामग्री उपलब्ध छैन